Рубрика «Өг-бүле – тыва кижиниң амыдыралының сүзүү»

Ада-иениң харысаалгазы.

Бурунгу шагның чонунуң амыдыралындан шинчилеп көөрге, чаңгыс өгде кады чурттап чоруур эргим, чоок улузундан хөй чүүл хамааржыр турган. Бурунгу үеге бодаарга, амгы үеде бичии ылгал бар. Чүге дизе кижисиг болуру хүн бүрүде кады чурттап чоруур чоок улузундан аңгыда, өөренип турар школазындан, эдержип чоруур эш-өөрүнден, ниитилелдиң байдалындан база хамааржыр апарган. Ынчалза-даа эң кол харысаалгалыг кижилер – дөмей-ле ада-иелери-дир.

Ада-иениң ажы-төл кижизидилгезиниң талазы-биле харыысалгазынга (ответственность) тос тускай шынары бар.

vk.com/wall-132749777_16715 — бижидилгениң уламчызы.

Харысаалганың үшкү шынары – ада-иелерниң чурумнуг болуру.

Өг-бүлениң кол улузу – ада-иелер корум-чурум сагыыр талазы-биле кезээде бердинген болур ужурлуг. Бир эвес олар корум-чурумну шоолуг сагывайн турар болза, ажы-төлүнге үлегери, «Терек дөзүнден ириир, балык бажындан чыдыыр» дээни ышкаш, багай салдарлыг болур.

Каржы сөс эдери, кара аас-дыл кылыры, карганыры, ужур-утка чок маргыжары, ханызы-биле билбес чүвезин хөөрээри, хоп-нүгүл тарадыры, мегелээри дээрге аас-сөстүң дүрүмүн ажа бергени, корум-чурумну сагывааны-дыр.

Чамдык ада-иелер боттарының аразында маргышкан соонда, бичии-даа туттунмайн, хол-буду-биле шанчып, теп, бажыңының эт-севин үрегдеп, бузуп, кайы хамаанчок чаңнай бээр. Ооң ужурундан ажы-төлү дүрүмнер сагыксавас, сагылга-чурумга чагыртыксавас кылдыр чаңчыга бээр. Өзүп келгеш, белен эвес кижи бооп болур. Ооң бодунга-даа берге, өске кижилер-биле аралажып харылзажырынга-даа эпчок болур.

Ажы-төлүнге багай салдар чедирбези-биле корум-чурумнуң дүрүмнерин, чаагай чаңчылдарны үнелеп, өөренип сагывышаан, эки үлегерин көргүзер ужурлуг. Ада-иелери чурумнуг болза, ажы-төлу оларның үлегеринден кижизиг апаар. Ынчангаш ада-ие чурумнуг болурунга хамаарыштыр харыысалгалыг болуру чугула!

Геше Лобсанг Тхуптен. – ЧЫРЫК ДУЗА — IV. Өг-бүле болгаш амыдырал дугайында мерген угаадыглыг чагыг сүмелер. – ООО «Тываполиграф». – Кызыл — 2023. – 357-359-ку арыннар.